Jeśli wiesz wszystko na temat przemysłowego prasowania żelazkiem, nie czytaj. Pomyśl, czy nie warto przekazać tego tekstu innym zainteresowanym. Jeśli jednak odczuwasz brak fachowej wiedzy, a chcesz prasować efektywnie i efektownie - ten artykuł jest dla Ciebie. Po lekturze zaoszczędzisz siły, a środki będziesz wydawał bardziej celowo.
Celem prasowania jest nadanie odzieży pożądanego wyglądu, a sztuką osiągnięcie tego celu przy użyciu minimum czasu i środków. Tendencje mody zmierzają w stronę tzw. miękkiego wykończenia. Oznacza to, że odzież musi mieć świeżą, lekką i przestrzenną formę. Dlatego podstawowe zasady prasowania to:
najważniejsza choć paradoksalna: prasuj jak najmniej
ekonomiczna i estetyczna: unikaj poprawek, które odbierają odzieży świeżość
Oznacza to, że prasowana odzież nie powinna być poddawana nadmiernemu maltretowaniu. Tylko prasując lekko i modnie zapewnisz SOBIE atrakcyjny wygląd TWOICH produktów, a w konsekwencji...
Klient ma zawsze wybór i nie sięga po marnie wyglądający ciuch. Powinieneś o tym pamiętać nie tylko jako właściciel firmy odzieżowej. Prasując dobrze - uszlachetniasz wspólne dzieło wielu osób. Prasując źle - niszczysz wysiłek innych i marnujesz własną energię. Produkcja odzieży to gra zespołowa, w której najważniejsza jest odpowiedzialność i świadomość wszystkich. Tylko wówczas Twoja firma ma szansę na dobrą sprzedaż i utrzymanie Twojego miejsca pracy.
Prasowanie polega na nagrzaniu materiału [tkaniny lub dzianiny] w celu zmiany struktury włókna. Większość włókien wymaga przy tym nawilżenia. Odpowiednie oddziaływanie:
...pozwala na żądane uformowanie prasowanej odzieży i, co równie istotne, utrwalenie efektu prasowania.
Przed prasowaniem warto, jeszcze na etapie konstruowania modelu, sprawdzić właściwości konfekcjonowanego materiału wierzchniego, montowanych dodatków, a nawet nici. Na osiągnięcie końcowego, estetycznego efektu największy wpływ mają:
Parametry te muszą być przede wszystkim uwzględnione podczas tworzenia szablonów
i ustalania technologii montażu, a także podczas prasowania. Po dokładnym poznaniu
właściwości surowców, z których wykonuje się odzież, można za pomocą odpowiedniego
prowadzenia procesu prasowania uzyskać efekt "wdawania" lub "rozbijania" poszczególnych
elementów. W ten sposób można poprawić np. układalność rękawów, funkcjonalność nogawek spodni itp.
Myślenie o właściwościach konfekcjonowanych materiałów dopiero na etapie prasowania jest
działaniem mocno spóźnionym, a w przypadku produkcji wielkoseryjnej, może doprowadzić nawet
bezpośrednio do klęski. Oczywiście przy odrobinie szczęścia można wyprodukować żakiet,
spódnicę czy płaszcz bez utraty czasu na żmudne testy, jednakże najczęściej później traci się go
znacznie więcej na mozolne upychanie miernej produkcji, sztuka po sztuce, w przydrożnych sklepikach.
Osiągnięcie najlepszych efektów prasowania wymaga dokładnego poznania właściwości surowca i wymagań
modelu ubioru. Warunkiem efektywnego prasowania końcowego jest staranne rozprasowanie szwów,
zaszewek, zaprasowanie krawędzi, dokładne przyklejenie włóknin nośnych w fazie montażu
poszczególnych elementów. Dobre prasowanie międzyoperacyjne jest niezbędne dla uzyskania
wysokiej jakości w produkcji odzieży wierzchniej.
Odzież wysokiej klasy nie jest dziełem przypadku ani szczęścia, to przemyślana od początku [projekt] do końca [marketing] robota.
Rynkowy sukces produktu zależy "tylko" od: projektu, użytych materiałów, nie popełnionych kompromisów, zastosowanych technologii, zachowania reżimu jakościowego, reklamy i dystrybucji. Jak widać, produkcja dobrej jakościowo odzieży to nie jest robota dla wygodnych dyletantów.
| Żelazko elektryczno-parowe do rozprasowywania szwów: | |
|---|---|
|
DUE-N |
![]() |
| Żelazka elektryczno-parowe uniwersalne: | |
|
DUBLO |
![]() |
|
JOLLY + GUARD |
![]() |
|
1990 |
![]() |
|
HE KOMPLET |
![]() |
| Żelazko elektryczne suche, do podszewek: | |
|
JOLLY S |
![]() |
Jest najważniejszym parametrem prasowania. Dzięki niej następuje zmiękczenie włókna, niezbędne do uformowania prasowanej odzieży. Musi być odpowiednia. Zbyt niska nie da efektów, zbyt wysoka zniszczy produkt. W tabeli znajdującej się pod koniec tego artykułu podajemy zakresy temperatur zalecane do najczęściej prasowanych materiałów. Często regulatory temperatury w żelazkach nie mają oznaczeń w stopniach C , co zdecydowanie utrudnia właściwe ustawienie. Dla ułatwienia informujemy:
Należy pamiętać, że tzw. bezwładność termiczna bimetalicznego regulatora temp. może wynosić nawet +/- 15 stopni C. Czyli nastawiając temperaturę 200 stopni C w rzeczywistości uzyskujemy wahania od 185 stopni C do 215 stopni C. O wiele bardziej precyzyjne w tym zakresie są żelazka elektroniczne +/- 3 stopnie C. Nadają się więc lepiej do wrażliwych materiałów.
Olbrzymie zróżnicowanie surowców do produkcji odzieży, tak zwane trudne materiały, wymuszają dodatkową ingerencję w sposób funkcjonowania żelazka przemysłowego. Konieczność uzyskania suchej, przegrzanej pary przy zachowaniu niskiej temperatury prasowania lub odwrotnie, potrzeba pary wilgotnej przy wysokich temperaturach prasowania są wbrew fizyce. Obrazuje to krzywa zależności jakości [wilgotności] pary od temperatury żelazka. Jak widać na schemacie odpowiednie parametry prasowania syntetyków lub bawełny nie są wynikiem prostej zależności: temperatura/para. Dlatego należy stosować dodatkowe elementy regulacyjne.
Najprostsze i najbardziej skuteczne są w tej roli nakładki na stopy żelazek, zwane również stopami teflonowymi lub inox [stal nierdzewna]. Obniżają one temperaturę prasowania. Na przykład: nastawiając żelazko na temperaturę 200 stopni C uzyskujemy stosunkowo suchą parę niezbędną do prasowania poliestrów, a temperatura styku z materiałem - dzięki zastosowaniu stopy teflonowej - jest niższa o 40 stopni C i wynosi bezpieczne dla poliestru 160 stopni C. Odwrotny problem dotyczy prasowania bawełny. Potrzebujemy temperaturę styku w granicach 220 stopni C, przy zachowaniu wysokiej wilgotności pary. Jest to trudne. Można "posłużyć się sztuczką" i np. dla podwyższenia wilgotności wydłużyć przewody: żelazko - źródło pary, jednocześnie stosując stopę [nakładkę] typu inox, która bez podkładek dystansowych dobrze przenosi temperaturę. Stopy inox są wyposażone w podkładki dystansowe. Stosując je oddalamy stopę żelazka od prasowanego materiału - czyli obniżamy temperaturę prasowania utrzymując jakość pary na niezmienionym poziomie. Producenci wyposażają stopy inox najczęściej w niewystarczającą ilość podkładek dystansowych. Można je wykonać samemu z odpornego na temperaturę tworzywa i stosować również do stóp teflonowych.
| Przeciwpołyskowe stopy teflonowe [PTFE] z aluminiową ramką: | |
|---|---|
|
![]() |
| Stopy ze stali nierdzewnej tzw. inox: | |
|
![]() |
Odpowiedni dobór stołu prasowalniczego i prasulców jest bardzo ważny dla wydajności i jakości prasowania. Najważniejsze, ze względu na przydatność, to:
| stoły uniwersalne | |
|---|---|
PRIMULA FLEX 1365 - uniwersalny, o prostokątnej powierzchni prasowania [135x65cm], do prasowania międzyoperacyjnego oraz do dużych płaskich powierzchni |
PRIMULA FLEX 1242 - uniwersalny, o powierzchni prasowania typu deska [120x42cm u nasady], do prasowania końcowego, szczególnie przydatny do żakietów, bluzek, spódnic i innej odzieży wymagającej tzw. prasowania na okrągło |
| stoły specjalistyczne | |
PRIMULA PERFECT PFP - specjalistyczny stól do rozprasowywania długich szwów |
PRIMULA PERFECT PFS - specjalistyczny stół do prasowania podszewki, najlepiej wraz z zestawem do spryskiwania mgiełką wodną |
Ergonomiczny i wydajny stół prasowalniczy powinien być wyposażony w:
Do odzieży z dzianin warto rozważyć zastosowanie stołów z dolnym naparowywaniem, zwanych stołami do stabilizacji dzianin. Podobnie jak w przypadku prasowania tkanin, najbardziej przydatne są dwa rodzaje stołów:
BATTISTELLA URANO'98MAXI VAP - prostokątny stół do stabilizacji dzianin z naparowywaniem i odsysaniem, powierzchnia 160x80cm, zalecany np. do stabilizacji skrojonych elementów, swetrów i innych wyrobów pakowanych "na płasko". |
BATTISTELLA ANDROMEDA VS - stół prasowalniczy typu deska z naparowywaniem, odsysaniem i nadmuchem, powierzchnia prasowania 120x40cm, stosowany do odzieży stabilizowanej na okrągło i sprzedawanej "na wisząco", np. zapinane swetry, spódnice itp. |
Kształt, wielkość i dobre odsysanie dodatkowych prasulców odgrywają bardzo ważną rolę dla jakości i wydajności prasowania. Niestety ich rola jest często lekceważona, a właściciele firm ograniczają inwestycje do najpopularniejszego prasulca rękawowego. Jeśli szanujesz czas i siły własne lub swoich pracowników przyjrzyj się poniższym najczęściej stosowanym możliwościom.
| F1/C - prasulec rękawowy uniwersalny | F6/C - prasulec do przodów żakietów i marynarek [jajo] |
|---|---|
grzałka 100W, średnica króćca 85mm |
grzałka 300W, średnica króćca 85mm |
| F3 - prasulec do bluz bez rękawów lub np. do finish'u części biodrowej spodni | F5/C - prasulec do karczków i kołnierzyków |
bez grzałki, średnica króćca 85mm |
grzałka 300W, średnica króćca 85mm |
| F4/C - prasulec do rozprasowywania długich szwów [nogawki spodni] | F2/C - prasulec do rozprasowywania szwów i prasowania rękawów reglanowych |
grzałka 250W, średnica króćca 85mm |
grzałka 100W, średnica króćca 85mm |
| F7 - prasulec stalowy do zaprasowywania stójki kołnierza | F8 - prasulec stalowy krawędziowy profilowany do szwów piersiowych |
bez grzałki, średnica króćca 85mm |
bez grzałki, średnica króćca 85mm |
Wykładzina na stół prasowalniczy czyli odpowiednio dobrane z kilku [dwóch, trzech, a nawet czterech] warstw wyłożenie stołu lub prasulców, ułatwiające prasowanie. Dobrej klasy wykładzinę charakteryzuje:
Podstawowy kanon doboru odpowiednich wykładzin na stoły prasowalnicze brzmi:
prasowanie międzyoperacyjne » wykładzina "twarda"
prasowanie końcowe » wykładzina miękka
W praktyce stosowane są następujące rozwiązania:
1. Prasowanie międzyoperacyjne małych elementów, rozprasowywanie szwów i zaszewek, zaprasowywanie podwinięć, zaprasowywanie łat kieszeni nakładanych itp.
| rozwiązanie kompromisowe - wykładzina dwuwarstwowa | |
|---|---|
|
![]() |
| rozwiązanie bezkompromisowe - wykładzina dwuwarstwowa | |
|
![]() |
| rozwiązanie specjalne | |
| kanty rozprasowuje się bezpośrednio na prasulcach stalowych bez wykładziny zmiękczającej [np. stójki koszul męskich] |
![]() |
2. Prasowanie końcowe - wykładzina powinna być miękka i elastyczna, aby uniemożliwić odbicia szwów i zgrubień. Jej dobór musi być bezkompromisowy. Zastosowanie tanich filców lub niewłaściwej tkaniny na pokrycie zewnętrzne zemści się problemami jakościowymi i stratą czasu, w efekcie koszty będą wyższe. Możliwości:
| standardowa wykładzina dwu- lub trzywarstwowa | |
|---|---|
|
![]() |
| najlepsza efektywna wykładzina dwuwarstwowa | |
|
![]() |
Nieumiejętne prasowanie może szkodliwie zdeformować wyrób odzieżowy. Paradoksalnie, najczęściej negatywne skutki prasowania nie są efektem oszczędności, lecz nadużywania środków jakimi dysponuje prasujący. Wyśrubowane normy, a czasami chęć szybszego zakończenia pracy powodują:
W konsekwencji, natychmiast powstają problemy:
Są to poważne zagrożenia, tym bardziej że ich przyczyny powodują dodatkowe koszty dla właścicieli firm odzieżowych. A więc nie dość, że produkty są źle lub nietrwale wyprasowane, to dodatkowo proces prasowania pochłania więcej energii [więcej pary, wyższe temperatury żelazek, niepotrzebne ogrzewanie stołów podczas procesu prasowania]. Jak powszechnie wiadomo koszty energii są wymierne i bardzo wysokie.
Niestety do dziś pokutuje u wielu "fachowców" od prasowania, równie słynne, co szkodliwe przekonanie, że żelazko musi być ciężkie, a mikrowyłącznik uruchamiający strumień pary naciska się chwytając żelazko i puszcza odkładając je po wyprasowaniu sztuki. Nic bardziej błędnego nie można wymyślić w teorii i praktyce prasowania żelazkiem, a...
argument o ciężarze żelazka był dobry 50 lat temu, w czasach prasowania wszystkiego na kant i odzieży typu zbroja.
Ponadto ciężkie żelazko jest przeciwnikiem osoby prasującej, męczy ją i zniechęca do mądrej i efektywnej pracy. Nadużywanie pary można wyeliminować tłumacząc prasującym, że jej nadmiar ma zgubne skutki dla efektu prasowania. Chcąc ustalić czy w Państwa firmie nadużywa się pary lub ją niewystarczająco odsysa z prasowanej odzieży, wystarczy przeprowadzić eksperyment. [!] Najlepiej zabrać bezpośrednio z produkcji [kilka godzin po wyprasowaniu] gotowy wyrób, zamknąć go szczelnie w worku foliowym, który należy następnie położyć w ciepłym miejscu [latem na słońcu, zimą na kaloryferze]. Mocne zaparowanie worka będzie oznaczało konieczność przeszkolenia osób prasujących. Najlepiej zacząć od informacji na temat regulacji ilości pary, którą zapewniają dzisiaj już wszystkie wytwornice i przyłącza centralnej pary.
Parametry, które rzeczywiście odgrywają istotną rolę dla jakości prasowania to:
Rytm prasowania jest bezpośrednio powiązany z prawidłowym stosowaniem powyższych parametrów. Optymalne prasowanie wymaga prawidłowego rytmu. Najczęściej jest to raz, dwa, trzy, przy czym:
Jest to przykład klasycznego rytmu, który należy stosować zawsze tam, gdzie tylko można. Daje to lepsze rezultaty!
Odsysanie, a zatem chłodzenie, w trakcie nagrzewania i naparowywania materiału żelazkiem jest wręcz zabronione!
W wyjątkowych przypadkach podciśnienie wywołane odsysaniem może pomagać w układaniu elementów odzieży przed samą czynnością prasowania - lecz należy się liczyć ze skutkami schłodzenia. Stosując nadmuch, który tworzy poduszkę powietrzną, można jednocześnie gładzić materiał żelazkiem i naparowywać. Metoda dobra np. do prasowania podszewek, które zamiast parą spryskuje się powierzchniowo mgiełką wodną i gładzi suchym [nie parowym] żelazkiem.
Temperatura żelazka, jakość [wilgotność] pary i czas prasowania [nagrzewanie, odsysanie] zależą bezpośrednio od indywidualnych cech materiału. Ich odpowiedni dobór ułatwia prasowanie i podnosi jego efektywność. Poniżej ważne informacje ułatwiające to zadanie:
| materiał | ilość pary | wilgotność pary | temp. żelazka | typ nakładki na stopę żelazka | uwagi |
|---|---|---|---|---|---|
| bawełna | średnia | wilgotna | 180-220 | inox | mocno dociskaj |
| zamsz bawełniany | średnia | wilgotna | 180-220 | inox | unikaj docisku, w miarę możliwości prasuj od lewej strony na wykładzinie igiełkowej |
| len | duża | wilgotna | 215-230 | inox | stosuj długie odsysanie pary |
| wełna | duża | wilgotna | 160-170 | inox | |
| flausz | średnia | średnia | 170-190 | inox lub teflonowa | unikaj docisku, w miarę możliwości prasuj od lewej strony na wykładzinie igiełkowej |
| jedwab | bardzo mała | średnia | 140-165 | teflonowa | unikaj skroplin wody |
| wiskoza, modal | średnia | wilgotna | 150-180 | inox lub teflonowa | |
| acetat | mała | sucha | 180-190 | teflonowa | uważaj na wyświecenia! |
| jersey | mała | sucha | 140-150 | teflonowa | uważaj na wyświecenia i przegrzanie! |
| poliester | bardzo mała | bardzo sucha | 160-200 | teflonowa | |
| poliamid | mała | sucha | 150-160 | teflonowa | |
| poliakryl | bardzo mała | sucha | 150-180 | teflonowa | |
| elasthan | bardzo mała | sucha | 150-180 | teflonowa | |
| popelina | bardzo mała | bardzo sucha | 180-220 | teflonowa | stosuj długie odsysanie pary |
| bawełna + syntetyk | średnia | sucha | 160-170 | teflonowa | |
| wełna + akryl | średnia | średnia | 160-180 | teflonowa | |
| welur, sztruks | średnia | średnia | 180-190 | inox lub teflonowa | unikaj docisku, gładź w jednym kierunku, w miarę możliwości od lewej strony na wykładzinie igiełkowej |
| dzianiny | średnia | wilgotna | 150-180 | teflonowa | nie naciągaj! |
Pogotowie ratunkowe
Taniej zapobiegać niż naprawiać, jednakże jeśli, na skutek zastosowania niewłaściwej techniki, prasowana odzież uległa wyświeceniu lub odciśnięciu, można ją ratować przy pomocy:
|
SPEEDY |
![]() |
|
GLANZ-TEUFEL spray |
![]() |
Proces prasowania jest pracochłonny, kosztowny i decyduje o sukcesie sprzedaży. Warto więc zadbać o zachowanie jego efektu na długo. Bywa, że na produkcji z należytą atencją traktuje się odzież gotową, za to jej wyprasowane przed montażem elementy są niemiłosiernie poniewierane. To poważny błąd. Prasowanie końcowe może w połowie lub w jeszcze większej części polegać na usuwaniu szkód powstałych na skutek niewłaściwego prasowania międzyoperacyjnego. Dlatego:
Paweł Broński - prezes zarządu - Strima Sp. z o.o. Poznań
(p.bronski@strima.com)
Janusz Schmidt - doradca techniczny - Strimatex, Bydgoszcz